نمد: صنعت دستی ساده اما ارزشمند مناطق مرکزی

1 در مناطق مرکزی افغانستان در هر خانه‌ای که وارد شوید، توسط نمد محلی فرش شده است. نمد یک فرش محلی‌ست که از پشم گوسفند ساخته می‌شود. با توجه به آب‌وهوای سرد و زندگی روستایی آن مناطق که در آن هر خانواده مزرعه‌ی کوچک و چند تا گوسفند دارد، ساختن نمد و استفاده از آن در خانه‌های گِلی که بعضا نم‌ناک نیز هستند،‌ مناسب‌ترین فرش به نظر می‌رسد.

با وجود وارد شدن قالین‌ها و دیگر فرش‌های صنعتی، نمد هنوز پرطرفدارترین فرش در روستاهای مناطق مرکزی‌ست،‌ به ویژه در ولایت‌های بامیان و دایکندی.

در گذشته‌ها از نمد فقط به حیث فرش استفاده می‌شد. اما امروز، نمدسازان محلی اشیای مختلفی از آن می‌سازند: پوش کمپوترهای لپ‌تاپ، روی میزی، روی کَوچی، کفشک، واسکت و چیزهای دیگر. آنان با این امید این اشیا را می‌سازند که توجه گردش‌گران بین‌المللی و داخلی را که از بامیان دیدن می‌کنند به تولیدات شان جلب و بازار بزرگتری برای فروش آن پیدا کنند.

غلام‌ علی، یک بازرگان محلی صنایع دستی بامیان، می‌گوید که آنان در گذشته فقط برای قالین‌های تولید شده در بامیان بازار بیرونی جستجو می‌کردند. اما امروز، در کنار قالین، نمدهای بامیان نیز راهش را به سوی بازارهای ملی و بین‌المللی باز کرده است. او اضافه می‌کند که این کار نه تنها باعث گوناگونی و رونق صنایع محلی می‌شود، بلکه برای بسیاری از خانواده‌های فقیر، به ویژه، ‌زنان که هیچ منبع درآمد دیگری ندارند، راهی برای حمایت مالی خانواده‌ها فراهم می‌کند.

غلام علی به این باور است که نمد بامیان در کنار قالین و دیگر لباس‌های دست‌بافت این ولایت،‌ آهسته آهسته شناخته می‌شود. او می‌گوید:«ما تولیدات محلی خود را در چندین نمایشگاه بین‌المللی صنایع دستی در جرمنی و چین به نمایش گذاشته ایم. در بعضی از این نمایشگاه‌ها تولیدات ما از میان چندین کشور جهان، بهترین تولیدات صنایع دستی شناخته شده‌اند و ما توانسته‌ایم آن را به یک قیمت خوب بفروشیم.»

بازرگانان این صنعت محلی امیدوار اند که حکومت و جامعه‌ی بین‌المللی در بازاریابی و حمایت از این صنعت محلی آنان را حمایت کنند.

دلیل اینکه نمدسازان بامیان تولیدات شان را گوناگون کرده‌اند این است که آنان بازدیدکنندگان بین‌المللی از آثار تاریخی بامیان را نخستین مشتریان خود می‌دانند. آنان نمد را به خاطر فرش کردن اتاق نمی‌خرند بلکه آن را به منظور استفاده در طراحی‌های مختلف خریداری می‌کنند. به این دلیل، نمدهای کنونی به اندازه‌های خیلی کوچکتر ساخته می‌شوند.

نمد عموما به دو رنگ ساخته می‌شود: سیاه و خاکستری. نمد سیاه برای فروش بازار بهتری دارد. پرطرفدارترین نمد، نمد سیاه پشم بره است. کسانی که از بیماری روماتیسم رنج می‌برند، بیشتر از دیگران دنبال فرش‌های نمدی هستند.

تقریبا در تمام روستاهای مناطق مرکزی زنان انواع کارهای دستی را بلدند و برای استفاده‌ی خانه و یا فروش نیز نمد می‌سازند.

مشهورترین نمد در بازار فروش، نمد منطقه‌ی دورافتاده‌ی لیگان در ولسوالی ورس ولایت بامیان است.

نمد چگونه ساخته می‌شود؟

 آمنه که قبلا در ولایت دایکندی نمک می‌ساخته، می‌گوید که پس از چیدن پشم از گوسفندان، پشم‌ها از نگاه کیفیت و رنگ دسته‌بندی می‌شود و پشم گوسفندانِ جوان‌تر و چاق‌تر که درازتر و نرم‌تر است،‌ برای ساختن نمد انتخاب می‌شود. نخست، پشم با آب تمیز شسته می‌شود تا پاک و نرم گردد. سپس،‌ پشم شسته شده با چوب‌های باریک نهال، زده می‌شود تا تارهای چسبیده از هم جدا شوند.

پس از آن، پشم به طور یکسان روی یک زمین هموار بالای یک پارچه ی بزرگ هموار و چیده می‌شود. در این مرحله باید احتیاط صورت گیرد تا پشم بزرگتر از اندازه‌ی مورد نظر برای نمد، روی پارچه چیده شود، چون اندازه‌ی آن به تدریج خُرد می‌شود. سپس گیاه‌های خاص کوهی که نمد را سخت می‌سازد،‌ در آب جوش داده شده و بالای پشم پاشیده می‌شود. پس از آن، نمد آهسته آهسته به شکل میله جمع شده و اکثرا توسط زنان مالیده می‌شود تا تارهای پشم‌ به هم بچسبد و  و نمد از هم نپاشد. در جریان نمد مالی، آب جوش‌داده‌شده بارها به روی نمد پاشیده می‌شود تا نمد خود را محکم نگهدارد.

معمولا یک نمد سه بار مالیده می‌شود. در روستاها زنان به طور داوطلبانه در مالیدن نمد همدیگر را یاری می‌کنند. نمد مالی یکی از نشانه‌های قوی هم‌بستگی و روحیه‌ی کار جمعی‌ در روستاهای مناطق مرکزی‌ست و باشندگان دهکده‌ها را با هم نزدیک‌تر می‌سازد.2

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.