پوسیتن‌دوز کهن‌سال هرات

زمانی که به طرف شهر می‌رویم،‌ منارهای قدیمی هرات از دور دیده می‌شوند. منارها که یادگارهای عصر پرشکوه تیموریان است، امروز اما  در گوشه‌ی شمال‌غربی شهر هرات به حالت لرزان ایستاده اند. وقتی وارد شهر می‌شوی، در کنار فروشگاه‌ها و مراکز تجارتی مدرن دکان‌های کوچک اما زیبای وجود دارند که تجارت سنتی شهر و صنایع دستی آن را زنده نگهداشته اند.Herat old furrier 02

در هنگام گشت‌وگذار در داخل شهر، یک دکان کوچک چرم‌دوزی که اشیای چرمی و پوستی در پشت پنجره آن می‌درخشیدند، توجه ما را به خود جلب کرد. وقتی داخل دکان شدیم، مردی که کلاه پشمی بر سر داشت و چهارزانو روی تکه‌های چرم نشسته و در حال دوختن یک کفش چرمی بود، به ما «خوش آمدید» گفت.

 پوستین‌دوزی و ساختن اشیای دیگر از چرم و پوست انواع مختلف حیوانات در هرات یک صنعت قدیمی ست. با آنکه این صنعت در طول تاریخ با فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه شده، اما تا کنون زنده است. داستان زندگی غلام حیدر که اکنون 92 ساله است و تمام عمرش را در این راه مایه گذاشته، به ما واضح می‌سازد که این صنعت چه راهی را پیموده است.

با لبخند ملیحی که چهره‌ی غلام حیدر را مهربان‌تر از پیش می‌سازد، شروع می‌کند به بیان سرگذشتش از این صنعت. او می‌گوید:«من در یکی از روستاهای اطراف همین شهر زاده شدم. هشت ساله بودم که پدرم درگذشت و بعد از آن، من کار را در یک کارخانه‌ی چرم‌سازی شروع کردم. تا ده سالگی در کارم خیلی ماهر شدم و دیگران پیش من شاگردی می‌کردند و من از کار آنها نظارت می‌کردم.»

اما روی‌دادهای سیاسی افغانستان همیشه کار و حرفه‌ی غلام حیدر را متأثر می‌ساخته، «پس از کودتای کمونیستی، کارخانه بسته و کارگران بیکار شدند.»

Herat Furrier 01غلام حیدر کارش را در یک دکان کوچک آغاز کرد، دکانی که تا هنوز در آن کار می‌کند. او خوش‌حال بود که این بار توانسته خودش کاری راه بیندازد و به گسترش کار و تجارتش می‌اندیشید. اما کار او زیاد دوام نکرد و او مجبور شد که از کشور فرار کند و رخت اقامتش را در ایران افگنَد. در آنجا نیز، دکانی گشود و به کارش ادامه داد.

او می‌گوید که چند روز از باز شدن دکانش نگذشته بود که تعدادی آمدند و به غلام حیدر  پیشنهاد کار و آموزش دیگر کارگران را در یک کارخانه‌ی ایرانی دادند. غلام حیدر 18 سال در آنجا کار کرد و صدها شاگرد زیر نظر او کار آموختند. او به این باور است که شاگردان او در رونق دادن پوستین‌دوزی و چرم‌گری در ایران سهمی بزرگی گرفتند.

سپس او به ترکیه رفت و در چندین کارخانه‌ی پوستین‌دوزی و چرم‌سازی ترکی کار کرد. او می‌گوید:«پس از سرنگونی رژیم طالبان، بعد از سال‌ها،‌ به وطن برگشتم. هفت سال پیش کارهایم را در نمایشگاهی به مردم معرفی کردم.» او با چندین سازمان غیردولتی که به منظور حمایت از صنایع دستی محلی و زنده‌ساختن سنت پوستین‌دوزی و چرم‌سازی هرات کار می‌کردند، در پروژه‌های کوتاه مدت کار کرد.

وقتی از او می‌پرسیم که کارش در برابر اشیای پر زرق و برق وارداتی از خارج چگونه می‌تواند رقابت کند، پس از مکث کوتاهی می‌گوید که زیاد نگران آنان نیست: «هر کس که به دنبال تولید اصلی هرات باشد، به من مراجعه خواهد کرد.» اما او می‌گوید که شمار مشتریان او خیلی کاهش یافته اند. دلیل آن این است که اکثر مشتریان او را خارجی‌ها تشکیل می‌دادند. اما اکنون با کمرنگ شدن نقش جامعه‌ی بین‌المللی در افغانستان، کار او هم متأثر شده است.
با آنکه غلام حیدر اکنون در دهه‌ی نهم زندگی‌اش به سر می‌برد، اما در کارش همیشه خلاق است. او یک طراح مدرن مُد نیست، اما سلیقه‌ی شگرفی در ساختن اشیای زیبا و خلاقانه دارد.

انواع کت‌ها و واسکت‌های گوناگون با طرح‌های متفاوت در دیوار دکان آویزان اند که هر کدام ثبوتی‌ست برای زحمت‌کشی و سلیقه‌ی غلام حیدر در اوج پیری. حکومت افغانستان هیچ‌گاهی آنقدر ثبات نداشته است که از صنایع محلی حمایت کند. اما این صنایع با تلاش و مقاومت هنرمندان و استادان هم‌چنان زنده مانده‌اند.

از میان صنایع افغانستان، قالین شهرت جهانی دارد و یکی از بزرگترین اقلام صادراتی افغانستان است. غلام حیدر امیدوار است که با حمایت قوی حکومت، صنعت پوستین‌دوزی و چرم‌سازی نیز روزگاری از شهرت بین‌المللی برخوردار گردد.

افغانستان صنعت شناخته‌شده‌ی پوستین‌دوزی ندارد. اما با آن‌هم، یکی از صادرکننده‌گان بزرگ پوست بره‌ی قره‌قل به خارج، از جمله به هلسینکی، پایتخت فلند، است. در آنجا، این پوست‌های بره در مراکز فیشن به قیمت بلند به مزایده گذاشته می‌شود. شرکت‌های صنعتی پوستین‌دوزی، از آن اشیای گران‌بها از جمله کُت‌های مجلل زنانه می‌سازند. مرکز تجارت و صادرات پوست بره‌ی قره‌قل شهر مزار شریف است. پوست بره‌های قره‌قل از نزد چوپان‌ها خریداری و در این شهر جمع‌آوری و برای صادر به خارج آماده می‌گردد. بخشی کوچکی از بهترین پوست‌های بره‌ی قره‌قل برای ساختن کلاه قره‌قل به کابل فرستاده می‌شود. حامد کرزی رییس جمهور پیشین افغانستان با بر سر گذاشتن کلاه قره‌قل چه در داخل و چه در سفرهای خارجی، این کلاه را مشهور ساخت. یک کلاه نقره‌ای یا قهوه‌ای رنگ قره‌قل بالاتر از یک هزار دالر امریکایی به فروش می‌رسد.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.